Oorlog – Bevrijding – Oorlog – Bevrijding – Oorlog, wanneer houdt het eens op?

Deze maand geen bewegende beelden maar een reportage over de oorlog in Vorden e.o.

Ondanks de neutraliteit bleef ook voor Vorden de oorlog niet uit. Op 10 mei 1940 rond de klok van 05:00 uur trok een deel van het Duitse leger Vorden binnen via de Oude Zutphenseweg. De opgerichte vertragingselementen werden hierdoor omzeild. In de daarop volgende dagen werden er 2200 Nederlandse soldaten als krijgsgevangenen naar Vorden gebracht. Velen van hen werden vastgehouden in de school Het Hoge, de Fröbelschool, De Konijnenbult en het Postkantoor. Ook in Kasteel Vorden werden gevangenen ondergebracht. Korte tijd daarna werden de gevangenen op transport naar Duitsland gezet.

Na deze overrompeling door het Duitse leger keerde de rust weer terug. Zelfs het zwembad werd weer opengesteld. Het treinverkeer kwam weer op gang. Op 25 mei 1940 hervatten de Empo, Raat, Haverkamp, Zuivelfabriek en de Eendracht weer hun werkzaamheden. De leerlooierij van Albers had door het opblazen van de “Scheve Peppelbrug” dermate veel schade geleden dat het werk werd stilgelegd. De nog in opslag liggende houten Peppelenbrug werd weer teruggeplaatst. In juni werd de eerste raadsvergadering weer gehouden.

In het eerste oorlogsjaar was het nog relatief rustig maar de tekorten dienden zich aan. De klompenfabriek van Berentsen in Delden werd ontzettend druk omdat schoenen op de bon waren. Het bedrijf draaide een productie van ruim 1700 klompen per week. In het tweede oorlogsjaar nam de spanning toe. Het sociale leven alsmede het verenigingsleven kregen hier onder te lijden.

Er was een plaatselijke verzetsgroep die veelal onder schuilnamen werkten. De groep bestond uit verschillende overtuigingen die ieder een eigen gebied kregen toegewezen. Het onderbrengen van de onderduikers bleek niet zonder gevaar. De verschillende razzia’s als gevolg. Geldelijke middelen werden verkregen door o.a. een herdenkingstegel te maken en verkopen. Er zijn vele slimme trucjes uitgehaald om onderduikers uit de handen van de vijand te houden. Ook was er inmiddels samenwerking met verschillende verzetsgroepen uit de verdere omgeving. Met lef en veel moed werden bedreigingen afgeweerd.

Verplichte werkzaamheden werden opgedragen door Organisatie Todt. Het was niet eenvoudig om hier onderuit te komen alhoewel er wel slimme trucjes werden uitgehaald. Het opgegeven grondoppervlak van verschillende boeren bleek sterk overdreven, maar het hielp ze wel vrij te komen van werkzaamheden. Allemaal hebben we wel gehoord van de schuttersputjes, loopgraven en schuilplaatsen voor voertuigen. Elektriciteit werd schaars terwijl de Duitsers de gehele oorlog wel stroom hielden. Ook hier werden slimme trucjes uitgehaald om toch maar naar de radio te kunnen luisteren. De Duitsgezindheid was in Vorden ver te zoeken, De NSB probeerde geld te verkrijgen maar kwam telkenmale met een teleurstellende opbrengst te zitten.

De spoorlijn Zutphen – Winterswijk werd erg veel gebombardeerd. Verhalen van deze bombardementen zijn mij door oudere bewoners van de Ruurloseweg ter ore gekomen. Door niet altijd de juiste coördinaten te gebruiken en ook de weg niet te kennen, werden af en toe verkeerde plekken gebombardeerd. Zo ook op 28 september 1944 toen er vier vliegtuigen hun lading los lieten op de meubelfabriek van Groot Bramel. Hierbij werden vijftig huizen licht beschadigd terwijl de werkplaats van de meubelfabriek grotendeels vernield werd. De zagerij werd gesloten tot aan de bevrijding. Ook de Empo fabriek werd op 26 november 1944 getroffen door een bombardement. 15 Januari 1945 werd op de Kranenburg een goederentrein met daarin ruim 500 mensen getroffen. Zij vluchten allen naar de paters in het Klooster. De trein kon na het bombardement weer mét passagiers de reis hervatten.

De bevrijding van Vorden is op 1 april 1945 begonnen en heeft enkele dagen geduurd. Enkele “foute” lieden vluchtten richting Ruurlo maar zijn opgepakt. Enkele vouwen die met de Duitsers hadden geheuld, werden kaal geschoren. De nog aanwezige Duitse soldaten vluchtten richting Zutphen alwaar halverwege een gevecht plaats vond. Vorden werd bezocht door Canadese tanks, de bevolking vierde feest terwijl de kinderen zich vergaapten aan het zware materieel die door Vorden trokken. De bevrijding van ons land is een gebeurtenis die we altijd, met respect, moete gedenken! Enkele jaren geleden is Vorden in het nieuws geweest door een aangepaste herdenken te vieren. Persoonlijk neem ik mijn petje af voor de man die dit mogelijk wilde maken.

Voor meer geschiedenis over de oorlog in Vorden, raad ik jullie het boek “Vorden tijdens de bezetting” van Robert Ellenkamp aan! Mocht ik door deze korte omschrijving in overtreding zijn, dan bied ik daarvoor mijn excuses aan! In deze tijd van vreemde protesten en storende agressie jegens onze bevrijders en slachtoffers moeten wij proberen dit boek jaarlijks aan de orde te stellen.

Wij van Uut de Olde Deuze spreken de wens uit dat 4 en 5 mei met respect worden beleefd!